Ο Ά(ι)δης , ο Κάτω Κόσμος, η Κόρη και το Ασυνείδητο.

Ἅιδης ( ἀ- στερητικό +  ἰδεῖν = αόρατος)

Ασυνείδητο ( ἀ- στερητικό  + συν + είδηση < ειδ- (< οἶδα : γνωρίζω) = αυτό που δεν γνωρίζω, το άγνωστο.

Όταν η όραση, μία από τις πέντε αισθήσεις συναντά την γνωστική λειτουργία (γνώση). Συνήθως αυτό που είναι αόρατο δεν μπορούμε να το γνωρίσουμε εύκολα, μας είναι άγνωστη η φύση του.  Αυτό βέβαια δεν σημαίνει πως είναι ανύπαρκτο.

 

  Οι Τόποι των Μύθων: Ο Κάτω Κόσμος, παρουσίαση - έρευνα: Pedro Olalla

Το Ασυνείδητο αποτελεί μία από τις έννοιες που εισήγαγε ο Σίγκουντ Φρόυντ. Θέτοντας σχηματικά την μορφολογία των ψυχολογικών διαδικασιών, ο προαναφερόμενος παρομοίωσε αυτό που συμβαίνει στην ανθρώπινη προσωπικότητα, με αυτό που συμβαίνει και με ένα παγόβουνο: το μικρό εμφανές και ορατό μέρος , η κορυφή δηλαδή του παγόβουνου, και το μεγαλύτερο, η βάση και οι πλαγιές, παραμένει απόκρυφο, κρυμμένο, καλυμμένο.  Το ασυνείδητο μιά απύθμενη δεξαμενή, μιά απέραντη τράπεζα παιδικών και τρεχουσών εμπειριών, αναμνήσεων, φόβων, ορέξεων, επιθυμιών, ελπίδων, σκέψεων και ορμών μας,για τις οποίες όμως δεν έχουμε καμία σαφή επίγνωση. Όλες οι ασυνείδητες διαδικασίες και δραστηριότητες καταφέρνουν να μείνουν καλυμμένες, κρυφές, εκτός της ανθρώπινης επίγνωσης  μέσω της λεγόμενης λογοκριτικής διαδικασίας. Με διαιτητές το ΕΓΩ και το ΥΠΕΡΕΓΩ , οι σκέψεις , οι ενορμήσεις του ΕΚΕΙΝΟ (το ασυνείδητο μέρος της ψυχικής ζωής) εκσφεντονίζονται στο Ασυνείδητο μέρος της ανθρώπινης ψυχής 1, στον Άιδη, στον Κάτω Κόσμο, στα βάθυ της ψυχής." Καλεῖται δὲ Ἅιδης ἢ ὅτι καθ'ἑαυτὸν ἀόρατός ἐστιν..".
Τα ένστικτα, οι πρωτόγονες ορμές και επιθυμίες του ΕΚΕΙΝΟ  φωλιάζουν στο σκοτεινό Ασυνείδητο, μένουν εκεί γιατί αν βγούν στο φώς με την χειμαρρώδη ορμή, την αρτιότητα και την πραγματική τους διάσταση και μορφή,  δύναται να απειλήσουν την ισορροπία του ατόμου για την οποία αγωνίζεται το ΕΓΩ ( ο οργανωτικός πυρήνας της προσωπικότητάς), να ικανοποιούνται εξίσου οι απαιτήσεις όλων των πλευρών της ψυχικής δομής: του ΕΓΩ, του ΥΠΕΡΕΓΩ και του ΕΚΕΙΝΟ ( ώστε να υπάρξει δηλαδή ψυχολογική, κοινωνική και βιολογική αρμονία)2.

Salvador Dali

Το ΕΚΕΙΝΟ, "το πρωτόγονο μέρος της ψυχικής συσκευής δεν έχει όρια , είναι άχρονο και άλογο, χωρίς συνέπεια"3. Εκεί συνυπάρχουν τα  δύο ένστικτα - της ζωής και του θανάτου- η ορμή για ευχαρίστηση (λίμπιντο) σεξουαλικού χαρακτήρα, ονομαζόμενη και ορμή για ηδονή και το ένστικτο  της καταστροφής 4. " ἔχον χάσμα κατάγειον πρὸς τὴν ἄρκτον νενευκός, δι' οὗ μυθολογοῦσι τὸν Πλούτωνα μεθ'ἅρματος ἐπελθόντα ποιήσασθαι τὴν ἁρπαγὴν τῆς Κόρης"5, εδώ ο Πλούτωνας, ο  Ἅιδης απαγάγει την Κόρη ορμούμενος από την αρχή της ευχαρίστησης, από την ανάγκη του να λάβει σεξουαλική ευχαρίστηση και  να έχει στην απόλυτη κατοχή του το αντικείμενο του πόθου του, όμως όντας θεός του Κάτω Κόσμου, του Βασιλείου των Νεκρών συνυπάρχει ταυτοχρόνως μέσα του και το ένστικτο του Θανάτου, "κεκληρῶσθαι μὲν γὰρ αὐτὸν ἄρχειν τῶν ἀποθανόντων, καταδεξάμενον δὲ αὐτοὺς καὶ παραλαβόντα κατέχειν δεσμοῖς ἀφύκτοις, οὐδενὶ τὸ παράπαν τῆς ἄνω ὁδοῦ ὑφιέμενον", η ροπή του προς την  ικανοποίηση της επιθετικότητας. Το ένστικτο της καταστροφής εκδηλώνεται με την παραβατική πράξη της απαγωγής και το βίαιο χαρακτήρα της αποπλάνησης της Κόρης αλλά και μέσω των σκληρών βασανιστηρίων στα οποία υπέβαλε όσους είχαν διαπράξει κάποιο έγκλημα ή ὕβριν.
Δεν είναι τυχαίο ότι με αυτή του την πράξη ο Πλούτωνας διασάλευσε την αρμονία της φύσης, μέσω του θρήνου της Δήμητρας προκλήθησαν ξηρασίες, λιμοί και φυσικές καταστροφές. Ως μία προσπάθεια εξομοίωσης, προσομοιώνω την στάση του Δία με τις λειτουργίες του ΥΠΕΡΕΓΩ ( η συνείδηση περί του "πρακτέου", που αντιστοιχεί στην κοινωνική ζωή), την στάση της Δήμητρας με τις λειτουργίες του ΕΓΩ (ρύθμιση της ανθρώπινης συμπεριφοράς, προσπάθεια διαχείρισης των εξωπραγματικών απαιτήσεων του ΕΚΕΙΝΟ και κατεπέκτασιν την αντιστοιχία της με την ψυχολογική πτυχή της ψυχικής ζωής) και τέλος αυτή του Πλούτωνα με τις λειτουργίες του ΕΚΕΙΝΟ ( ορμή προς την ευχαρίστηση και την καταστροφή που αντιστοιχούν στην βιολογική πτυχή της ψυχικής ζωής του ανθρώπου). Τοιουτοτρόπως ,και ο άνθρωπος που δεν επιλύει επιτυχώς τις ενδοψυχικές του συγκρούσεις ( σε αντιστοιχία ΥΠΕΡΕΓΩ (Δίας) - ΕΓΩ (Δήμητρα) ΕΚΕΙΝΟ (Πλούτωνας), και δεν διατηρεί σε ισορροπία τις απαιτήσεις και επιθυμίες των τριών, διασαλεύεται η ψυχική του υγεία και ηρεμία.

Η Κόρη δεν είναι απλά το παθητικό αντικείμενο του Πόθου . Η αρπαγή της και η βρώση ενός σπόρου  ροδιού του Κάτω Κόσμου θα καθορίσουν τις εξελίξεις, με τις 3 Θεότητες να επιτυγχάνουν τελικά την πολυπόθητη ,για Θεούς και Ανθρώπους, συμφωνία. Ο Πλούτωνας έχοντας εξασφαλίσει την κατοχή του Αντικειμένου, έχει πάψει να είναι ο περιθωριακός και απομωνομένος Θεός.  Η Περσεφόνη θα γίνει ο δίαυλος επικοινωνίας μεταξύ του Άιδου, υποχθόνιου( Ασυνειδήτου- σκότος- αόρατου) και των φωτεινών Θεών ( Συνειδητού - φως - επίγνωσης). Καταλαμβάνοντας το χώρο που αντιστοιχεί στο Υποσυνείδητο - ένα χώρο μεταξύ φωτός και σκοταδιού, Πάνω και Κάτω Κόσμου- μέσω αυτής έχουμε πρόσβαση στα άδυτα του Άιδου, του Ασυνείδητου.
Η απώθηση , ο παραγκωνισμός, η παραμέληση και ο φόβος του Ασυνείδητου, ενισχύονται με την άγνοια, την αμάθεια και ημιμάθεια."Τὸ δὲ Πλούτωνος,τοῦτο μὲν κατὰ τὴν τοῦ <πλούτου> δόσιν, ὅτι ἐκ τῆς γῆς κάτωθεν ἀνίεται ὁ πλοῦτος, ἐπωνομάσθη· ὁ δὲ "Ἅιδης," οἱ πολλοὶ μέν μοι δοκοῦσιν ὑπολαμβάνειν τὸ <ἀιδὲς> προσειρῆσθαι τῷ ὀνόματι τούτῳ, καὶ φοβούμενοι τὸ ὄνομα "Πλούτωνα" καλοῦσιν αὐτόν."6
  Χωρίς την προσπάθεια εξεύρεσης ηθικά και κοινωνικά αποδεκτών τρόπων διοχέτευσης της ενέργητικότητας και εκτόνωσης τόσο της  επιθετικότητας, όσο και της ορμής για ικανοποίηση, οι βιαιοπραγίες και η ανομία θα ήταν ανεξέλεγκτες και υπεράριθμες.

ΕΣΩΤΕΡΙΚΗ ΑΝΑΖΗΤΗΣΗ - ΚΑΤΑΝΟΗΣΗ - ΑΥΤΟΑΠΟΔΟΧΗ

ΠΗΓΕΣ

1, 2, 3, 4 : ΚΛΙΝΙΚΗ ΨΥΧΟΛΟΓΙΑ -Διάγνωση, πρόληψη και θεραπεία των ψυχικών διαταραχών, ΙΩΑΝΝΟΥ Ν. ΠΑΡΑΣΚΕΥΟΠΟΥΛΟΥ ΚΑΘ. ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟΥ ΑΘΗΝΩΝ, 1998

5: Διόδωρος Σικελιώτης, Ιστορική Βιβλιοθήκη, 5, 3, 3, 4

6: Πλάτων, Κρατύλος, a, 5

Πλάτων, Κρατύλος, a, 5

τὸ δὲ Πλούτωνος,
τοῦτο μὲν κατὰ τὴν τοῦ <πλούτου> δόσιν, ὅτι ἐκ τῆς γῆς
κάτωθεν ἀνίεται ὁ πλοῦτος, ἐπωνομάσθη· ὁ δὲ "Ἅιδης," οἱ
πολλοὶ μέν μοι δοκοῦσιν ὑπολαμβάνειν τὸ <ἀιδὲς> προσειρῆσθαι
τῷ ὀνόματι τούτῳ, καὶ φοβούμενοι τὸ ὄνομα "Πλούτωνα"
καλοῦσιν αὐτόν.

Λεύκιος Ανναίος Κορνούτος, Επιδρομή των κατά την Ελληνικήν Θεολογίαν παραδεδομένων
καλεῖται δὲ Ἅιδης ἢ ὅτι καθ'
ἑαυτὸν ἀόρατός ἐστιν, ὅθεν καὶ διαιροῦντες Ἀΐδην
αὐτὸν ὀνομάζουσιν, ἢ κατ' ἀντίφρασιν ὡσὰν ὁ ἁν-
δάνων ἡμῖν· εἰς τοῦτον γὰρ χωρεῖν ἡμῖν κατὰ τὸν
θάνατον αἱ ψυχαὶ δοκοῦσιν ἥκιστα ἁνδάνοντος ἡμῖν
τοῦ θανάτου.
...
Κλύμενος ὁ Ἅιδης λέγεται τῷ αἴτιος εἶναι τοῦ
κλύειν· ἀὴρ γὰρ πεπληγμένος ἡ φωνή.

Λουκιανός, Περί Πένθους, 2, 12
τοῦτον δὲ τὸν Πλούτωνα τὴν παρ'
αὑτῷ πολιτείαν καὶ τὸν κάτω βίον καταστήσασθαι
τοιοῦτον· κεκληρῶσθαι μὲν γὰρ αὐτὸν ἄρχειν τῶν
ἀποθανόντων, καταδεξάμενον δὲ αὐτοὺς καὶ παρα-
λαβόντα κατέχειν δεσμοῖς ἀφύκτοις, οὐδενὶ τὸ
παράπαν τῆς ἄνω ὁδοῦ ὑφιέμενον πλὴν ἐξ ἅπαντος
τοῦ αἰῶνος πάνυ ὀλίγων ἐπὶ μεγίσταις αἰτίαις.

Διόδωρος Σικελιώτης, Ιστορική Βιβλιοθήκη, 5, 3, 3, 4
ἔχει δὲ καὶ πλησίον ἄλση [καὶ
λειμῶνας] καὶ περὶ ταῦτα ἕλη, καὶ σπήλαιον εὐμέ-
γεθες, ἔχον χάσμα κατάγειον πρὸς τὴν ἄρκτον νε-
νευκός, δι' οὗ μυθολογοῦσι τὸν Πλούτωνα μεθ'
ἅρματος ἐπελθόντα ποιήσασθαι τὴν ἁρπαγὴν τῆς Κό-
ρης.

Διόδωρος Σικελιώτης, Ιστορική Βιβλιοθήκη, 5, 4, 2, 1
τὸν γὰρ Πλούτωνα μυθολογοῦσι
τὴν ἁρπαγὴν ποιησάμενον ἀποκομίσαι τὴν Κόρην
ἐφ' ἅρματος πλησίον τῶν Συρακουσῶν, καὶ τὴν γῆν
ἀναρρήξαντα αὐτὸν μὲν μετὰ τῆς ἁρπαγείσης δῦναι
καθ' ᾅδου, πηγὴν δ' ἀνεῖναι τὴν ὀνομαζομένην
Κυάνην, πρὸς ᾗ κατ' ἐνιαυτὸν οἱ Συρακόσιοι πα-
νήγυριν ἐπιφανῆ συντελοῦσι, καὶ θύουσιν οἱ μὲν
ἰδιῶται τὰ ἐλάττω τῶν ἱερείων, δημοσίᾳ δὲ ταύ-
ρους βυθίζουσιν ἐν τῇ λίμνῃ, ταύτην τὴν θυσίαν
καταδείξαντος Ἡρακλέους καθ' ὃν καιρὸν τὰς Γη-
ρυόνου βοῦς ἐλαύνων περιῆλθε πᾶσαν Σικε-
λίαν.

Μία άλλη οπτική της Αρχαίας Ελληνικής Μυθολογίας.

 Οι Μύθοι και θρύλοι εξυπηρετούν - όντας παναθρώπινο φαινόμενο- τις ανάγκες των λαών όπως την ενίσχυση της εθνικής - φυλετικής τους συνοχής, δημιουργώντας σημεία αναφοράς μέσω της διάδοσης επών, ιστοριών. Καθώς επίσης και την εξύψωση της εθνικής- φυλετικής τους ταυτότητας, των αξιακών και ηθικών τους συστημάτων. 

Η αρχαία Ελληνική Μυθολογία θρίβει από συμβολισμούς , εικόνες και σχήματα διαπροσωπικών σχέσεων. Δεν αποτελεί απολιθωμένο θρύλο, αλλά αντίθετα μία κατευθυντήρια, διαχρονική γραμμή ύπαρξης, μία μορφή που αποβλέπει στο αύριο 1 στην μετάβαση από το ένα εξελικτικό στάδιο του ανθρώπου στο άλλο, στην ολοκλήρωση των διάφορων κύκλων της ζωής. Μπορούμε να τους ταυτίσουμε με κωδικοποιημένα μηνύματα που ενέχουν "τους έμμονους πόνους της ανθρώπινης ψυχής"2. 

 Πόσο τυχαίο είναι το γεγονός ότι ο Φρόϋντ ο πατέρας της ψυχανάλυσης χρησιμοποίησε τους όρους : Οιδιπόδειο σύμπλεγμα, σύμπλεγμα της Ηλέκτρας, ναρκισσισμός εμπνευσμένος από την αρχαιοελληνική μυθολογία;

Η αποκωδικοποίηση , η κατανόηση είναι θέμα παιδείας και κοινωνικής μόρφωσης. Η οικογένεια και το σχολείο είναι οι πυλώνες που χρειάζονται ενδυνάμωση και ενίσχυση , όχι με την επιβολή νομοθεσιών και την υιοθέτηση  "μοντέλων" διαπαιδαγώγησης, αλλά με την αμφισβήτηση, την διερεύνηση των προκαταλήψεων και των ταμπού που λιμνάζουν σε αυτά τα δύο συστήματα "κοινωνικοποίησης" του ατόμου. Το πίστευε και μη ερεύνα, οδηγεί τα άτομα στην παραμέληση της διαδικασίας του "γνώθι σεαυτόν", της αυτογνωσίας  και  στον εφησυχασμό με την επιφανειακή ερμηνεία φαινομένων , μύθων και κατ'επέκτασην των καταστάσεων. 

ΠΙΣΤΕΥΕ ΚΑΙ ΜΗ, ΕΡΕΥΝΑ

Πηγές: 1,2 : Ελένη Καραγιάννη Παιδοψυχίατρος - Ψυχοθεραπεύτρια ομάδας και οικογένειας , 6ο Πανελλήνιο Παιδοψυχιατρικό Συνέδριο

Η ΨΥΧΑΝΑΛΥΤΙΚΗ ΘΕΩΡΗΣΗ ΤΟΥ ΜΥΘΟΥ ΤΗΣ ΠΕΡΣΕΦΟΝΗΣ.... Β' ΜΕΡΟΣ : Η ΣΧΕΣΗ ΔΙΟΣ (ΠΑΤΡΟΣ) - ΚΟΡΗΣ

   Ο Δίας θεός, πατέρας θεών και ανθρώπων, ο εξουσιαστής των πάντων.. Ο Δίας σύμβολο - αρχετυπική μορφή του Πατέρα, ταυτόχρονα σηματοδοτεί και την εποχή της Πατριαρχίας. Αντιθέτως,  η Δήμητρα αρχετυπική μορφή της Μητέρας (Γαίας - Φύσης) αποτελεί το οικόσημο της Μητριαρχικής εποχής.  Αν και διοικεί ο Πατέρας και η κοινωνία είναι πατριαρχική, η μητέρα παραμένει η τροφός και η ζωοδότρια δύναμη, διοικεί και ορίζει τις τύχες θεών και ανθρώπων έμμεσα (είναι η γυναίκα πίσω από τον δυνατό άνδρα)  .

  Ο μύθος της Περσεφόνης δεν αναφέρει και δεν υπαινίσεται κανένα απολύτως περιστατικό που να φανερώνει είτε την συνύπαρξη Κόρης (Περσεφόνης) - Πατρός (Δίας) στον ίδιο χώρο , είτε  την πραγματοποίηση συνομιλίας, και τέλος δεν έχουμε δεί κανενός είδους αναπαράσταση (Πίνακας, τοιχογραφία κτλπ) Διός και Κόρης. Η στάση του με την εξαφάνιση της Κόρης συναισθηματικά αποστασιοποιημένη, και πιθανότατα με εμφανή την απροθυμία να βοηθήσει στην ανεύρεσή της.

Συνεπώς η σχέση Πατρός - Κόρης  διακατέχεται από συναισθηματικό κενό και "πατρική σιωπή"1.  Και εννοώ με την έκφραση συναισθηματικό "κενό " , την έλλειψη στοργής,  την απουσία εκδήλωσης της αγάπης, την έλλειψη  πατρικής φροντίδας, η οποία παίζει σημαντικό ρόλο στη διαμόρφωση της ζωής των γυναικών. Το κορίτσι αναρωτίεται, νιώθει υπεύθυνο για την συναισθηματική απουσία του πατέρα. Η Κόρη υφαίνει έναν ιστό απο φαντασιώσεις :" αν κάνω την τάδε πράξη , ο πατέρας μου θα με προσέξει, θα έρθει να μου μιλήσει, θα νιώσω σημαντική "2. Η Κόρη  εδώ ταυτίζει την αυταξία της με την προσοχή που εκλαμβάνει ή όχι απο  τον πατέρα. Είναι ο πρώτος και σημαντικότερος άντρας στη ζωή της (σύνδρομο Ηλέκτρας) ,είναι  τέτοια η επιθυμία της να προσεγγίσει τον γονέα του αντίθετου φύλου, που προσπαθεί να γίνει  αρεστή σε αυτόν, για να γίνει αρεστή και στον ίδιο της τον εαυτό. Η σχέση αυτή μέλλει να επηρεάσει τους μελλοντικούς της δεσμούς με άτομα του αντίθετου φύλου , και συνήθως οι πρώτες ερωτικές της εμπειρίες είναι καταστροφικές . Μήπως  μέσω του μύθου της αρπαγής της Περσεφόνης  ενσαρκώνονται  η απώθηση των επιθυμιών, οι καλά κρυμμένες στο Υποσεινήδητο ιδέες κάθε παραμελημένης από τον πατέρα θυγατέρας;

     Και όσο ο πατέρας δεν πλησιάζει , εκείνη πλάθει την ιδανική εικόνα του "ιππότη" που θα έρθει να την απελευθερώσει από την άβυσσο του συναισθηματικού της κενού. Το κορίτσι μέσα από όνειρα και φαντασιώσεις προσπαθεί να αναπληρώσει μέρος του "κενού", με την ίδια να είναι αιχμάλωτη με απειλή της ζωής της από κάποιο τέρας ή όμηρος ενός δυνάστη βασιλιά, αναβιώνει τον ψυχικό πόνο  που της προκαλεί  η έλλειψη της πατρικής φιγούρας ή αλλιώς παραμένει  δέσμια του πατρικού συμπλέγματος.  Ο "απαγωγέας" Πλούτωνας εμφανίζεται ως αρωγός στην αγωνιώδη προσπάθεια της Κόρης να δώσει ένα μήνυμα στον Πατέρα - Δία :" Πατέρα προσεξέ με... είμαι η κόρη σου".  Όμως ο "σιωπηλός" πατέρας 3 δεν ανταποκρίνεται στο κάλεσμα αυτό, παρα μόνο όταν απειλείται η επιβίωση Θεών και ανθρώπων από τις επιπτώσεις του θρήνου της Δη- Μητρός Φύσης, όμως και πάλι η μέριμνα του γύρω από το θέμα περιορίζεται στην δια αντιπροσώπου ( Ερμής ) διαπραγμάτευση με τον Πλούτωνα. Τι εμποδίζει τον Πατέρα- Δία να επιδιώξει την εγγύτητα; Η' μάλλον τι είναι αυτό που τον φοβίζει; 
( βλέπε "ΜΑΤΩΜΕΝΟ ΓΑΜΟ" του Φρεντερίκο Γκαρθία Λόρκα)

   Μήπως ο "κρυφός" και ανομολόγητος θαυμασμός για τα κάλλη της Κόρης; Όταν βρίσκεται σε εξέλιξη η μετάβαση της Κόρης από την παιδική ηλικία στην εφηβεία, ξαφνικά ο Πατέρας απομακρύνεται , αποσύρεται σιωπηλά. Δεν είναι ο Πατέρας που θα σηκώσει πιά στα γόνατά του το κορίτσι και θα του χαϊδέψει τα μαλλιά, και αυτή η απότομη αποστασιοποίηση του Πατέρα, σημαδεύει το εύθραυστο ναρκισσισμό της και κατ'επέκταση το χτίσιμο της αυτοεκτίμησής της ως γυναίκα.  Θα πρέπει να αποτελεί κύριο μέλημα του Πατέρα ο τρόπος που θα βάλλει όρια στη σχέση του με την Κόρη, να πάρει τις απαραίτητες αποστάσεις εξηγώντας τους λόγους και την αναγκαιότητα αυτών των αλλαγών στη σχέση τους.  Ο "έρωτας" με την έννοια του θαυμασμού και της εξειδανίκευσης απο την πλευρά της Κόρης, η εξάρτησή της από το πατρικό βλέμμα, και η ανάγκη για έγκριση θα πρέπει να κάνουν τον κύκλο τους και να ολοκληρωθούν προετοιμάζοντας την νεαρή Κόρη για το άνοιγμα ενός νέου κύκλου. Ο δεσμός μεταξύ Κόρης - Πατέρα θα πρέπει να "χαλαρώσει", όπως ένας κόμπος που λύνεται και όχι να κοπεί ακαριαία. Όταν κοπεί ακαριαία ο "συναισθηματικός" δεσμός , αφήνοντας κατάλοιπα, αναπάντητα ερωτηματικά που γίνονται βασανιστικά, συνοδεύεται από αυτοκατηγορίες, ελλειματική αυτοεκτίμηση και αυτοπεποίθηση για την νεαρή.  

   Ο νέος κύκλος ανοίγει με την υποδοχή της εφηβείας, με την άνοιξη της νιότης και με την προετοιμασία για τον έρωτα ενός άλλου άνδρα στη ζωή της Κόρης. Ένας υπεύθυνος Πατέρας θα έλεγε: "Κόρη είσαι όμορφη και πλέον δεν είσαι κορίτσι, γίνεσαι γυναίκα, έχει περάσει η εποχή που καθόσουν στα γόντά μου και σου χάιδευα τα μαλλιά, από δώ και πέρα ως γυναίκα προορίζεσαι για κάποιον άνδρα, όπως εγώ είμαι για την μητέρα σου. Άνοιξε τα φτερά σου και ψάξε τον σύντροφο που επιθυμείς, εγώ θα είμαι εδώ και αν με χρειαστείς θα σε ακούσω και θα συνδράμω με τον τρόπο που μπορώ ως Πατέρας"4. Όμως, ο Πατέρας Δίας είναι αμμέτοχος στην ανατροφή της Περσεφόνης, συναισθηματικά και έμπρακτα απών. Ποιός βοηθάει την Κόρη σε αυτή την μεταβατική περίοδο της ζωής της; Ποιός την οδηγεί στο φως της συνειδητοποίησης  για την γυναικεία της ψυχοσεξουαλική υπόσταση; Πώς τα όνειρα και οι φαντασιώσεις υλοποιούνται στο Συνειδητό επίπεδο και τελικά λειτουργούν ως λύτρωση για εκείνη;

   Ο σκοτεινός Πλούτωνας, ο ώριμος και επιτυχημένος άνδρας, ένα άλλο σύμβολο του Πατριαρχικού μοντέλου διακυβέρνησης μέσα στα όνειρα και τις φαντασιώσεις της Κόρης. Είναι η σκοτεινή Σκιά, η άλλη όψη του φωτεινού Διός, είναι ένα υποκατάστατο της πατρικής φιγούρας. Με την πράξη της Απαγωγής, με το παραβατικό του χαρακτήρος της ερωτικής συνεύρεσης , η Περσεφόνη προσπαθεί να στείλει ένα ηχηρό μήνυμα στον Πατέρα - Δία :" αφού δεν ερχόσουν, με χάνεις".  Αυτό που έχει έλξει τον Πλούτωνα είναι όχι μόνο το κάλλος της Κόρης, αλλά και η τραγικότητά του χαρακτήρος της, δέσμια της αρνητκής μορφής του πατρικού της συμπλέγματος. Δεν είναι ο θύτης που παγίδεψε το θύμα, είναι ο θύτης που προσκαλέσθει υποσεινήδητα από το ίδιο το θύμα για να απελευθερωθεί. Είναι σχήμα οξύμωρο απαγωγή- απελευθέρωση. Με ποιόν άλλο τρόπο ένας τέτοιος ψυχισμός μπορεί να βιώσει τον "δεύτερο έρωτα" , όταν αυτό που έχει βιώσει απο τον Πατέρα είναι  η παραμέληση ; 
    
     Σε δεύτερο επίπεδο η επιλογή ενός  πολύ μεγαλύτερου σε ηλικία, (σχεδόν συνομήλικος του Πατέρα) συζύγου καλύπτει το "συναισθηματικό κενό" που άφησε  εκείνος, είναι το μεταβατικό γονεϊκό πρότυπο που την εμψυχώνει και την ενθαρρύνει για την επίτευξη της αυτονομίας της 5 . Πολλοί είναι οι θεωρητικοί της σχολής του Jung που αναφέρονται σε ένα είδος μετατόπισης της αιμομικτικής επιθυμίας, από τον γονέα του αντίθετου φύλου σε έναν ηλικιωμένο κύριο 6.


    Ο μύθος της Περσεφόνης είναι η κωδικοποιημένη ιστορία της μεταβατικής περιόδου ανάμεσα σε Μητριαρχική και Πατριαρχική εποχή, ενώ από ψυχαναλυτική σκοπιά η ιστορία αποκρυπτογραφεί δύο αρχετυπικές μορφές  του μητρικού και πατρικού συμπλέγματος.



ΠΑΡΑΠΟΜΠΕΣ:
1, 2, 3, 4, 5 : " ΥΠΑΡΧΕΙ ΕΥΤΥΧΙΣΜΕΝΟΣ ΕΡΩΤΑΣ;" GUY CORNEAU, ΕΚΔΟΣΕΙΣ ΚΕΔΡΟΣ
6 : "IMPOSSIBLE LOVE, WHY THE HEART MUST GO WRONG ", Jan Bauer

Η ΨΥΧΑΝΑΛΥΤΙΚΗ ΘΕΩΡΗΣΗ ΤΟΥ ΜΥΘΟΥ ΤΗΣ ΠΕΡΣΕΦΟΝΗΣ.... Α΄ΜΕΡΟΣ : Η ΣΧΕΣΗ ΔΗ-ΜΗΤΡΟΣ - ΚΟΡΗΣ

Πηγή φωτογρφικού υλικού: http://www.freewebs.com/classicmyth/persephone-raub%282-113%29.jpg

Η Περσεφόνη κόρη της θεάς Δήμητρας και του Δία απήχθη από τον Πλούτωνα (Άδη) θεό του κάτω κόσμου για να την κάνει γυναίκα του στο Βασίλειο του Κάτω Κόσμου...

Η μητέρα -Δήμητρα έπεσε σε κατάθλιψη... Η μητέρα συναισθηματικά προσκολλημένη στην Κόρη, υπερπροστατευτική ,θρηνεί το χαμό της Κόρης. 

    Η σχέση αυτή αντιπροσωπεύει την Αρχετυπική σχέση Μητέρας - Κόρης. Η Κόρη και η κάθε κόρη ταυτίζεται μέχρι κάποια ηλικία με την Μητέρα, βλέπει και συνειδητοποιεί ο,τι έχουν πολλές ομοιότητες (σωματικές κ.α.).  Η σχέση παιδιού - γονέα του ιδίου φύλου παίζει σημαντικό ρόλο στη διαμόρφωση της σεξουαλικής ταυτότητας του παιδιού. Δεν είναι λίγες οι μητέρες εκείνες που αγωνιούν στο ξύπνημα της σεξουαλικής συνειδητοποίησης του κοριτσιού, το πέρασμα από την παιδικότητα στην εφηβεία (με την έναρξη της περιόδου το κορίτσι γίνεται γυναίκα, μπορεί να τεκνοποιήσει). Η αγωνία αυτή διαφαίνεται μέσα από την ποιότητα επικοινωνίας  και σχέσης για την οποία η Μητέρα έχει μεριμνήσει πάνω σε ποιες βάσεις θα αναπτυχθεί. Οι μητέρες νιώθοντας φόβο για τις επερχόμενες αλλαγές προσπαθούν να αντιμετωπίσουν το άγχος του αποχωρισμού  απο την Κόρη,  συγκρατώντας (μιας και η Κόρη είναι ακόμα συναισθηματικά συνδεδεμένη με την Μητέρα και την παιδική της φύση) την περιέργεια της κόρης για κάθε τι καινούργιο και  αποτρέποντας την από την ενόρμησή της για εξερεύνηση (ικανοποίηση του αισθήματος της περιέργειας). Με ποιόν τρόπο; Πολλές φορές οι μητέρες προσπαθούν να υποδυθούν το ρόλο της φίλης , "δεν αξίζει να εμπιστεύεσαι καμία άλλη μόνο η μητέρα σου θέλει το καλό σου" "όλες οι άλλες κοπέλες σε ζηλεύουν και μόνο κακό μπορούν να σου κάνουν". Εν ολίγοις η Μάνα προσπαθεί να ανακόψει την εξελικτική πορεία της Κόρης, να επιτευχθεί δηλ. το πέρασμα απο το στάδιο της ταύτισης μαζί της (όπου εκεί η μητέρα είναι το πρότυπο μίμησης) κατά την  παιδική  ηλικία, στο στάδιο της διαφοροποίησης της προσωπικότητας του παιδιού ( έχοντας η έφηβη τον δικό της χώρο και χρόνο για να εξερευνήσει τις ικανότητες, δυνατότητες και ταλέντα της).
(βλέπε " Ο ΠΑΤΕΡΑΣ" του Στρίνμπεργκ ) 

 Μέρος αυτής  της πορείας προς την διαφοροποίηση απο την μητέρα και αποβολής των προβολών που έχει αυτή κάνει πάνω στην Κόρη (προσδοκίες της Μητέρας για ολοκλήρωση των δικών της ανεκπλήρωτων επιθυμιών μέσω της Κόρης)  αποτελεί και η συναισθηματική σύνδεση με κάποια άλλη πιθανότατα συνομήλικη , η οποία θα παίξει το ρόλο της φίλης, της εξομολόγου , φύλακα των μυστικών  πρώτων ερωτικών σκιρτημάτων , της συνοδοιπόρου. Γιατί λοιπόν η Μητέρα νιώθει πως απειλείται; Η Κόρη όντας ικανή να δημιουργήσει συναισθηματικούς δεσμούς  με άλλους ανθρώπους, προετοιμάζει το έδαφος για τον μεγάλο τους Αποχωρισμό. Μήπως η Μητέρα φοβάται να βιώσει την απώλεια, γιατί μεγαλώνει και αυτή μαζί με την Κόρη και πλησιάζει το Θάνατο;   Ο Έρωτας καλείται να παίξει το ρόλο ρυθμιστή, με το θάνατο της παλιάς σχέσης Μάνας - Κόρης (παιδική ηλικία - εξάρτηση από την μητέρα) και τον επαναπροσδιορισμό της - γέννηση νέας σχέσης Μητέρας - Κόρης (γυναίκα προς γυναίκα). Ο ερωμένος (βιαστής και απαγωγέας προς τα μάτια της Δήμητρας) - Πλούτωνας είναι η αφορμή και όχι η αιτία, η ερωτική σχέση αποτελεί το μέσο και όχι τον σκοπό ,για την υπό επαναδιαπραγμάτευση  σχέση Μητερας - Κόρης. 

ΠΙΝΑΚΑΣ ΤΗΣ Evelyn De Morgan " Η ΘΡΗΝΟΥΣΑ ΔΗΜΗΤΡΑ"

    Ο Έρωτας τι θέση έχει στη ζωή της Μητέρας - Δήμητρας; Ο Δίας είναι αποστασιοποιημένος συναισθηματικά  δεν συμμερίζεται τις αγωνίες και τα άγχη της και αρχικά δεν την υποστηρίζει στην προσπάθειά ανεύρεσης της κόρης, ο αδερφός της Ποσειδώνας την βίασε και την καθιστά έγκυο. Η Δήμητρα λαμβάνει απόρριψη και αδιαφορία από τον Δία και κακοποίση ψυχοσωματική από τον Ποσειδώνα, ο οποίος της παραβιάζει το είναι και αδιαφορεί για τις συναισθηματικές της ανάγκες, με την πράξη του βιασμού. Το πως βιώνει κανείς τον Έρωτα σχετίζεται με το πως βλέπει την ίδια τη ζωή και τη σχέση του με τον Θάνατο, τον κάθε μικρό καθημερινό Θάνατο (αποχωρισμός). Όταν υποσεινήδητα η Δήμητρα επιλέγει αδιάφορους συναισθηματικά συντρόφους, όταν λοιπόν ο Έρωτας βιώνεται μόνο από την πλευρά του ψυχικού και σωματικού πόνου και όχι της αμοιβαίας και ανιδιοτελούς ανταλλαγής  , τότε και η ζωή είναι ένας δρόμος γεμάτος επικύνδινες και οδυνηρές παγίδες για τον ψυχισμό της Μητέρας, πίσω από το καθετί ελλοχεύει η Μαύρη Σκιά του Θανάτου (με την έννοια του χάους και της καταστροφής). Η χρόνια περιπλάνησή της, ο θρήνος της και το πένθος οδηγούν την Δήμητρα σε τάσεις καταστροφής - αυτοκαταστροφής και εκδίκησης τόσο προς όλους όσους την περιστοιχίζουν (θεούς και ανθρώπους), όσο και προς τον ίδιο της τον εαυτό. Ο πληγωμένος της ναρκισσισμός, η θρυμματισμένη της αυτοεκτίμηση και αυτοπεποίθηση εκρήγνονται , όλα της τα βιώματα (οι αποτυχημένες ερωτικές της σχέσεις, η απώλεια του ρόλου της μάνας) έρχονται με μορφή καταδιωκτικών αναμνήσεων να την οδηγήσουν στην συνειδητοποίηση της εγκληματικής της αμέλειας και παραμέλησης του ίδιου της του  εαυτού  ως Γυναίκα. 

    Η συναισθηματική προσκόλληση στην Κόρη τόσο καιρό ήταν η άμυνά της, η απώθηση όλων των απογοητεύσεων της, η αναστολή της δικής της μάχης για την κατάκτηση της προσωπικής της ευημερίας. Όταν μεταθέτει το κέντρο της απο τον πηρύνα του είναι της, στην παρουσία της Κόρης της, τότε προβάλλει πάνω στο είδωλο της , την κόρη δηλ. όλες τις ανεκπλήρωτές της επιθυμίες.Πόσο είναι το βάρος των ανεκπλήρωτων ονείρων των γονέων, πάνω στις πλάτες των παιδιών;  Είναι το αντίγραφό της Δήμητρας πιο νέο, πιό όμορφο, γεμάτο ελπίδα και θέληση για ζωή. Όπως ο νάρκισσος θαυμάζει το είδωλό του που καθρεφτίζεται στα νερά του ποταμού. 

       Όμως η απουσία της Περσεφόνης, που ίσως εκκούσια η ίδια η Κόρη να θέλησε να απεμπλακεί από τα δεσμά του μητρικού συμπλέγματος  μην αντέχωντας άλλο το βάρος των μητρικών προβολών, απείλησε την εύθραστη ψυχική ισορροπία της Δήμητρας. Η αρχετυπική Μητέρα δεν έχει αποδεχτεί τον Εαυτό της , δεν έχει εντοπίσει και αντιμετωπίσει τους προσωπικούς της δαίμονες, ταυτίζει πλήρως τον εαυτό της με την Κόρη της, παραμελώντας , απωθώντας την πραγματική της ανάγκη να γίνει αυτόνομη και αυτάρκης ως Γυναίκα. Και από ζωοδότρια και δοτική Μητέρα μετατρέπεται σε θεά της καταστροφής και της τιμωρίας , για να αυτοτιμωρηθεί αλλά και για να αποσπάσει την προσοχή των άλλων και κυρίως του Διός - πατέρα της κόρης . Χώρίς τον μητρικό της ρόλο νιώθει πως λαμβάνει λιγότερη εκτίμηση και σεβασμό, όμως μέσα της ξέρει πως την εκδικείται η Γυναίκα που παραμέλησε. 

     Πώς θα διηγούνταν τον προσωπικό της Μύθο η Κόρη άραγε; Μήπως αυτός ο απαγωγέας, βιαστής και διαφθορέας Πλούτωνας ήταν  η προσωποποίηση του Δία , του Ποσειδώνα και άλλων ανδρών (η προβολή των βιωμάτων της Μητέρας )και μέσω της Μητρικής φαντασίωσης  λειτούργησε ως η έκδηλη και επιφανειακή δικαιολογία, το τέλειο άλλοθι για το πένθος της Μητέρας;

Κάθετι που γεννιέται, πεθαίνει, κάθε σχέση οδηγείται στην απώλεια. Η σχέση μητέρας - κόρης "πεθαίνει" κάθε φορά που η Κόρη μεταβαίνει ηλικιακά , αναπτυξιακά και ψυχολογικά στάδια. Και κάθε τέτοιον μικρό "θάνατο" τον διαδέχεται η μεταμόρφωση και ο μετασχηματισμός. Η συνειδητοποίηση της διεργασίας αυτής απο την πλευρά της Μητέρας διευκολύνει τόσο την ίδια όσο και την Κόρη, δημιουργώντας εκ νέου μία σχέση ισότιμη γυναίκας προς γυναίκα, αναγνωρίζοντας τα κατάλοιπα του παρελθόντος, με αμοιβαία αποδοχή (η Μητέρα να συμπεριφέρεται στην Κόρη σαν ισότιμη Γυναίκα και η Κόρη να αναγνωρίζει τις ανάγκες της Μητέρας που είναι και Γυναίκα) και τέλος συμβάλλοντας στη γέννηση ουσιαστικής αγάπης, απαλλαγμένης από την παθολογία του μητρικού συμπλέγματος. 

        Η ζωή μας δίνει χρόνο να διαπραγματευτούμε με τον πόνο της απώλειας και να εξελιχθούμε μέσα απο τους αμέτρητους αποχωρισμούς (μικρούς ή μεγάλους) να προετοιμαστούμε βαθμιδόν για το   ΤΕΛΟΣ οριστικά και αμετάκλητα.

ΠΕΡΙΚΛΕΟΥΣ ΕΛΕΝΗ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗ ΛΕΙΤΟΥΡΓΟΣ

 Copyright 2011Το παρόν άρθρο προστατεύεται απο τις διατάξεις του Ελληνικού Νόμου (Ν.2121/1993 όπως έχει τροποποιηθεί και ισχύει σήμερα) περί πνευματικής ιδιοκτησλιας. Απαγορεύεται η άνευ γραπτής άδειας της συντάκτριας  αναδημοσίευση , αντιγραφή, φωτοανατύπωση και εν γένει αναπαραγωγή, εκμίσθωση,δανεισμός και μετάφραση του άρθρου σε οποιαδήποτε μορφή  (ηλεκτρονική ή μηχανική).